Τα "χαλκεία" του Στάλιν και μια ματιά των TIMES (1935)

Υποστηρίζεται συχνά πως τα σαμποτάζ, αλλά και οι δολοφονίες ανθρώπων αφοσιωμένων στη σοσιαλιστική οικοδόμηση της ΕΣΣΔ ήταν ένα μύθευμα χαλκευμένο από τη σταλινική ηγεσία για τη νομιμοποίηση της δίωξης αντιφρονούντων. Πόσο φανταστικά όμως ήταν τέτοια περιστατικά; Ανάμεσα σε άλλα στοιχεία που έχουν δει το φως της δημοσιότητας χάρη στη σύχρονη ιστορική έρευνα, ενδιαφέρον παρουσιάζει και το παρακάτω άρθρο των TIMES από το μακρινό 1935, το οποίο επικεντρώνεται στο φαινόμενο του σταχανωφισμού και τις αντιδράσεις που κατά το περιοδικό προκάλεσε στη σοβιετική κοινωνία., αναφέροντας ξεκάθαρα- εφόσον μάλιστα τις εγκωμιάζει- προσπάθειες υπονόμευσης της παραγωγής αλλά και δολοφονίες των πλέον αφοσιωμένων στην υπόθεση του σοσιαλισμού στελεχών κι εργατών από αντισοβιετικά στοιχεία. Υπογραμμίσεις δικές μου. 

Την περασμένη εβδομάδα η ΕΣΣΔ ήταν απασχολημένη ξεκινώντας το 1935 με την πιο πρόσφατη  και σημαντική καινοτομία μετά την λεγόμενη "εκμηδένιση των κουλάκων" και την "πραγματοποίηση του πενταετούς πλάνου": Η νέα προσθήκη στο λεξιλόγιο: Σταχανοβισμός. Η εκμηδένιση των κουλάκων ήταν μια αιματηρή, βίαιη διαδικασία κατά την οποία οι πιο εύποροι μικροαγρότες εκτελέστηκαν κατά χιλιάδες κι εξορίστηκαν στη Σιβηρία κατά εκατοντάδες χιλιάδες για την αντίθεση τους στη θέληση του δικτάτορα Στάλιν να αναγκάσει κάθε χωρικό της Ρωσίας να συμμετέχει σε συλλογικά αγροκτήματα (TIME Νοέμβρης 26, 1928 κι εξής). Σήμερα μια νέα διαμάχη έχει ξεκινήσει σε σχέση με τον σταχανοβισμό και ως τώρα εξοργισμένοι εργάτες είναι εκείνοι που έχουν κάνει τις περισσότερες εκτελέσεις. Σε ανθρακωρυχεία, εργοστάσια, σιδηροδρομικούς σταθμούς, ακόμα και στα αγαπημένα κολχόζ του δικτάτορα, τις τελευταίες εβδομάδες απελπισμένοι Ρώσοι εργάτες σκότωσαν σταχανοβίτες. Περηφάνεια και σαμποτάζ. Πριν από έξι μήνες, ο πιο βίαιος ακόλουθος του δικτάτορα Στάλιν, ο Κομισάριος Βαριάς Βιομηχανίας Grigory Ordzhonikidze με τη μεγάλη μύτη και τα άγρια μάτια, απαίτησε οι Ρώσοι εργάτες να γίνουν πιο ενεργοί και πραγματικά να μάθουν να χρησιμοποιούν τις μηχανές που η κυβέρνηση αγόραζε από τον καπιταλιστικό κόσμο με δραστικές θυσίες σε τρόφιμα και άλλα αγαθά.

Φωνάζοντας και πιέζοντας αδυσώπητα για δράση, ο σύντροφος Ordzhonikidze βρήκε το ευαίσθητο σημείο των Ρωσών, την περηφάνεια τους, λέγοντας τους πώς οι καπιταλιστές που είχαν πουλήσει εργαλεία στους μπολσεβίκους σήκωναν τα μανίκια, σίγουροι πως  οι αδέξιοι Ρώσοι δε θα καταλάβαιναν ποτέ πώς χρησιμοποιείται η αυτοματοποιημένη τεχνική. Ήδη στη Ρωσία η κατάρρευση μιας μηχανής ήταν συχνά το έναυσμα για να εκτελεστεί ο χειριστής ως "σαμποτέρ". Ο Κομισάριος Ordzhonikidze απαίτησε κάτι πιο δημιουργικό. 

Το κατάφερε. Ένας κάποιος Αλεξέι Σταχάνωφ, ένας επιδέξιος χειριστής κομπρεσέρ στα ανθρακωρυχεία του Donbas, ανακαλύφθηκε από το σοβιετικό τύπο φέτος για τις εξωπραγματικές επιδόσεις, σύντομα αναδείχθηκε μέσα από μπολσεβικικούς διθυράμβους στο στάτους του "Ήρωα της Εργασίας". Οι Ρώσοι διαβάζουν πως ο Σταχάνωφ αύξησε την παραγωγή του σε άνθρακα κατά πέντε φορές μέσω του "σταχανοβισμού". Αυτό που έκανε ήταν να οργανώσει μια ομάδα τριών ανθρακωρύχων έτσι ώστε ο Σταχάνωφ, ο επιδέξιος χειριστής κομπρεσέρ ήταν σε θέση να περνάει όλη την ώρα του τρυπώντας για άνθρακα, ενώ οι άλλοι ασχολούνταν με τις υποστηλώσεις της στοάς. Με αυτόν τον τρόπο οι τρεις έβγαζαν αρκετό άνθρακα σε εξάωρη βάρδια ώστε η μόνιμη παραγωγή τους να αυξηθεί στο πενταπλάσιο απ'ό,τι αν δεν υπήρχε ομαδική συνεργασία και κάθε ανθρακωρύχος δούλευε μόνος του. 

Για να τον εμψυχώσει, ο Κομισάριος φρόντισε ώστε ο σύντροφος Σταχάνωφ να αποκτήσει αμάξι και άλλες πολυτέλειες ανήκουστες για ένα Ρώσο ανθρακωρύχο, Μετά από επιμελή έρευνα σε άλλα σοβιετικά ορυχεία και εργοστάσια, νέοι ήρωες της εργασίας δημιουργήθηκαν των οποίων τα σταχανωφικά επιτεύγματα όπως παρουσιάζονταν από τα σοβιετικά μέσα γινόταν όλο και περισσότερο εκπληκτικά.

Όλα αυτά ήταν καλά νέα για τη Ρωσία το 1935, εκτός του ότι ένα από τα κύρια σημεία της ρητορικής των κομμουνιστών ήταν πάντα η εναντίωση στην τεχνική "επιτάχυνσης" των καπιταλιστών. Όπως συνήθως περιέγραφαν οι κομμουνιστές, οι καπιταλιστές παροτρύνουν κάποιους εργάτες να υπερκεράσουν την κανονική παραγωγή, αναγκάζοντας όλη τη μονάδα να δουλεύει γρηγορότερα για να συμβαδίζει, εξουθενώνοντας και εκμεταλλευόμενοι τους εργάτες τους. Σε όλη τη Ρωσία οι προλετάριοι ένιωθαν πως ο μεταμφιεσμένος κρατικός καπιταλισμός του δικτάτορα Στάλιν, που είχε ήδη επιβάλει τη δουλειά με το κομμάτι στους Ρώσους, τώρα ορκιζόταν στο σύστημα της επιτάχυνσης, δήθεν με τη μορφή του  "σταχανωφισμού".

Στα εργοστάσια Γκόρκι οι αδερφοί Ivan και Feodor Kriackov σκότωσαν το συνάδελφο τους Ivan Schmerov γιατί είχε επιταχύνει την ημερήσια παραγωγικότητα του κατά 200%. Δικάστηκαν σε στρατοδικείο και καταδικάστηκαν σε θάνατο. Σε ένα ανθρακωρυχείο στο Stalino δύο βοηθοί επιστάτη, ένας ζυγιστής και ένας ηλεκτρολόγος συνελήφθησαν για τη δολοφονία ενός Σταχανοβίτη που είχε καταγγείλει  τον μπολσεβίκο προϊστάμενο ως "αντιτιθέμενο στον σταχανωφισμό". Σε ένα κοντινό ορυχείο ένας εργάτης πυροβόλησε χωρίς να ευστοχήσει τον σταχανοβίτη διευθυντή. Το πιο θεαματικό πλήγμα ενάντια στο σταχανωβισμό θεωρείται πως δόθηκε από το μηχανικό Σ. Πλότνικωφ, μέλος του κομμουνιστικό κόμματος μέχρι τη μέρα της σύλληψης του. Σύμφωνα με το σοβιετικό τύπο, ο μηχανικός εξοργίστηκε τόσο στο Chelyabinsk από την επιδεικτική περηφάνεια της τοπικής ομάδας σταχανωβιτών, που διέταξε τους πλέον γρήγορους να σκάψουν σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη στοά. Φυσικά καταπλακώθηκαν. 

Ταπεινός ανθρακωρύχος. Τέτοιες ιστορίες απάνθρωπων μηχανικών είναι μέρος της εξελιγμένης πλέον προσπάθειας του σοβιετικού τύπου να προβάλει την επιτάχυνση της παραγωγικότητας ως κάτι που θα έπρεπε να κάνει τους Ρώσους εργάτες περήφανους, ενώ το ίδιο πράγμα προβαλόταν ως μοχθηρό στα καπιταλιστικά κράτη. Πρόσφατα, 3000 σταχανοβίτες και των δύο φύλων, μεταξύ τους κι ο σύντροφος Αλεξέι Σταχάνωφ, δεξιώθηκαν στη Μόσχα από τους δικτάτορες και τον Ιωσήφ Στάλιν. Όπως ανέφερε η Πράβντα ¨ο Στάλιν μίλησε σύντομα για μια ώρα".

Ως συνήθως το κείμενο του λόγου του δικτάτορα έμεινε αδημοσίευτο μέχρι να υποστεί προσεκτική επεξεργασία. Την περασμένη εβδομάδα, προσεχτικά περικομμένο, αποστεγνωμένο και ρετουσαρισμένο, έγινε διαθέσιμο και στις ΗΠΑ. Ποτέ μετά την διαταγή του για την εξάλειψη των κουλάκων δε μίλησε τόσο σοβαρά. Με την άφιξη του σταχανωβισμού, κατά τον Στάλιν, γυρίζει η αποφασιστική σελίδα της σοβιετικής ιστορίας. Οι σοβιετικές εφημερίδες φρόνιμα τύπωσαν πως ο Μεγάλος Σταχάνωφ του σταχανωβισμού σε αυτό το σημείο αναφώνησε: "Δε ξέρω γιατί αυτό το κίνημα ονομάστηκε σταχανωβισμός. Εμείς αντλήσαμε όλη μας την έμπνευση από το σύντροφο Στάλιν."

Με αυτή την επίδειξη ταπεινοφροσύνης του Σταχάνωφ ο δικτάτορας Στάλιν έκανε μια από αυτές τις θαυμάσιες μπολσεβίκικες συζητήσεις που οι εργάτες του κόσμου σπανίως καταλαβαίνουν. 

Ο Στάλιν για το σταχανωβισμό: "Το κίνημα του σταχανωβισμού δε μπορεί να θεωρηθεί ένα συνηθισμένο κίνημα της εργατικής τάξης. Είναι ένα κίνημα που θα περάσει στην ιστορία της σοσιαλιστικής μας οικοδόμησης ώς μια από τις λαμπρότερες σελίδες της. Πού βρίσκεται η σημασία αυτού του κινήματος; Γιατί ο καπιταλισμός νίκησε κι επικράτησε της φεουδαρχίας; Γιατί έκανε την κοινωνία πλουσιότερη. Γιατί πρέπει το σοσιαλιστικό σύστημα οικονομίας αναπόφευκτα να υπερκεράσει το καπιταλιστικό; Γιατί μπορεί να παρέχει στην κοινωνία περισσότερα αγαθά και να κάνει την κοινωνία πλουσιότερη από το καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα. 

"Όσοι θεωρούν πως ο σοσιαλισμός μπορεί να ενισχυθεί με την υλική εξίσωση των ανθρώπων σε ένα χαμηλό επίπεδο κάνουν λάθος. Αυτό είναι μια μικροαστική αντίληψη περί σοσιαλισμού. Ο σοσιαλισμός μπορεί να είναι νικηφόρος μόνο στη βάση υψηλής παραγωγικότητας-υψηλότερης του καπιταλισμού-στη βάση πληθώρας προϊόντων και καταναλωτικών αγαθών, στη βάση μιας πλούσια και πολιτιστικής ζωής όλων των μελών της κοινωνίας". 

"Για να επιτύχει ο σοσιαλισμός αυτόν τον στόχο και να κάνει την κοινωνία πλουσιότερη πρέπει η χώρα να έχει ένα επίπεδο παραγωγικότητας που ξεπερνά εκείνο των πιο αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών. Το σταχανωφικό κίνημα είναι ένα τέτοιο κίνημα. Ανοίγει νέες προοπτικές για την πρακτική ενίσχυση του σοσιαλισμού στη χώρα και για τη μετατροπή του στην πλουσιότερη χώρα." Επιτέλους κομμουνισμός; Η κατάρρευση των παρατηρήσεων του Στάλιν επί του σταχανωφισμού γίνεται αντιληπτή μόνο αν κάποιος συνειδητοποιήσει πως η ΕΣΣΔ ποτέ δεν ήταν κομμουνιστική, δεν είναι τώρα κομμουνιστική, ελπίζει ωστόσο να γίνει στο μέλλον. Σήμερα είναι σοσιαλιστική. Πριν από χρόνια ο Στάλιν είχε αναφερθεί, κάπως μελαγχολικά στο "σοσιαλισμό, το πρώτο στάδιο στην εξέλιξη προς τον κομμουνισμό". Κι όμως την περασμένη εβδομάδα ο Δικτάτορας απεφάνθη παπικά:

"Το σταχανωφικό κίνημα ετοιμάζει το έδαφος για να αναπτυχθεί από το σοσιαλισμό προς τον κομμουνισμό. Στη σοσιαλιστική κοινωνία καθένας εργάζεται ανάλογα με τις ικανότητες του και λαμβάνει ανταμοιβή όχι ανάλογα με τις ανάγκες αλλά σύμφωνα με όσο έχει παράγει για την κοινωνία. Αυτό σημαίνει πως το διανοητικό και τεχνικό επίπεδο της εργατικής τάξης δεν είναι υψηλό, πως υπάρχει ακόμα διαφορά πνευματικής και τεχνικής εργασίας".

"Η βασική αρχή μιας κομμουνιστικής κοινωνίας είναι πως καθένας εργάζεται με βάση τις ικανότητες του και να λαμβάνει ανάλογα με τις πνευματικές του ανάγκες κι όχι ανάλογα με το τι παρήγαγε. Αυτό σημαίνει πως το πνευματικό και τεχνικό επίπεδο της εργατικής τάξης είναι αρκετά υψηλό ώστε να εξαλείψει τις αντιθέσεις μεταξύ πνευματικής και σωματικής εργασίας. "Αυτοί που θεωρούν πως η διαφορά μεταξύ τους μπορεί να εξαλειφθεί υποβιβάζοντας το τεχνικό επίπεδο των μηχανικών και των τεχνιτών είναι εντελώς λάθος. Μόνο φλύαροι μικροαστοί θα μπορούσαν να σκεφτούν κάτι τέτοιο για τον κομμουνισμό" Αυτά τα λόγια, παντελώς ακατάληπτα για εκατομμύρια προλεταρίων, τράβηξαν το βαθύτατο ενδιαφέρον από τους παγκόσμιους δημιουργούς της Επανάστασης. Οι πιο πολλοί μεταφέρουν στις μάζες αυτό που τους ειπώθηκε, πως δηλαδή στη Ρωσία ήδη ισχύει το "σε καθέναν ανάλογα με τις ανάγκες του" Αντιθέτως ο Στάλιν, επιβάλοντας την καπιταλιστική επιτάχυνση της παραγωγής, είπε καθαρά πως σήμερα στη Ρωσία ισχύει το "σε καθέναν όχι ανάλογα με τις ανάγκες του, αλλά ανάλογα με το τι έχει παράγει"-η καθιερωμένη καπιταλιστική αντίληψη της εργασίας με το κομμάτι. 

Το πιο παράξενο αποτέλεσμα του σταχανωβισμού είναι πως έκανε το περίφημο πενταετές πλάνο της Ρωσίας να φαίνεται εργό. Τα "Νέα της Μόσχας" δημιουργεί πια καρικατούρες ακόμα και των προηγουμένως "ιερών" σχεδιαστών, σχεδιάζει μισογελαστούς, μισοθυμωμένους εργάτες καθώς περνούν ανάμεσα και κλωτσούν παράμερα τους μπολσεβίκους σχεδιαστές γραφειοκράτες. 

Σταχανωφικοί εορτασμοί. Οι εργάτες του κόσμου μπορεί να μη συμφωνούν πως η επιτάχυνση του Αλεξέι Σταχάνωφ είναι κάτι καλό για το προλεταριάτο, αλλά ομονοούν στο χειροκρότημα των μεταλίων και του αυτοκινήτου που ο δικτάτορας Στάλιν έδωσε στο Σταχάνωφ, τα μεταξωτά εσώρουχα και το άρωμα που αγόρασε στη Μόσχα για τη γυναίκα του. Μεμονωμένοι σταχανωβίτες λαμβάνουν ονειρεμένα υψηλή ανταμοιβή-η ερώτηση του καχύποπτου σοβιετικού εργάτη είναι πόσον καιρό θα δίνονται υπερβολικοί μισθοί αφότου ένας μεγάλος αριθμός εργατών οδηγηθούν στην αύξηση της παραγωγικότητας τους. Φοβούμενοι πως ο "Σταχανωφισμός" είναι στην πραγματικότητα ένα τεράστιο ψεύδος στο προλεταριάτο από τα σοβιετικά αφεντικά του, αντιδρώντες Ρώσοι εργάτες, όπως οι αντιδρώντες κουλάκοι πριν από αυτούς, ξεκίνησαν αν πυροβολούν.

Οι κουλάκοι έχασαν τη μάχη τους, εξοντώθηκαν. Στο αποκορύφωμα των σταχανοφικών εορτασμών στη Μόσχα, ο δικτάτορας Στάλιν είπε μοχθηρά πως στον τομέα των μεταφορών οι αντισταχονοβίτες έφαγαν τα μούτρα τους και διώχτηκαν από τις δουλειές τους. Υπονοείται καθαρά πως εννοεί να επιβάλει την επιτάχυνση της παραγωγής σε όλη τη Ρωσία με τις ίδιες μεθόδους της Μυστικής Αστυνομία που ανάγκασε τρομοκρατικά 85% των ρώσων χωρικών που δεν εξολοθρεύτηκαν να μπουν στα κολχόζ. 

Εδώ κι εκεί κάποιος ξύπνιος Αλεξέι Σταχάνωφ μπορεί να έχει μια έξυπνη ιδέα, αλλά στα πιο πολλά ρωσικά εργοστάσια την περασμένη εβδομάδα ανταποκριτές βρήκαν πως ο Σταχανωφισμός σημαίνει κυρίως υπερεξάντληση, σε ένα μεγάλο εργοστάσιο υφαντουργίας έξω από τη Μόσχα ο διευθυντής διέταξε τη "σταχανωφοποίηση", λέγοντας σε "κορίτσια με δυνατά πόδια" που χειριζόταν δυο αργαλειούς πως αν κατάφερναν να χειριστούν τέσσερις θα επιμήκυνε ευχαρίστως την πληρωμή τους για όσο κατάφερναν να διατηρήσουν το ρυθμό τους. Με τον ιδρώτα να τρέχει από κάθε της πόρο, μια τέτοια ηρωίδα της εργασίας έκανε αρκετό διάλειμμα ώστε να μιλήσει στους ανταποκριτές: "Το ζήτησα! Είναι σκληρή δουλειά, αλλά ήθελα να κάνω κι άλλη. Τρέχεις συνέχεια αλλά μετά από κάποια στραβοπατήματα μαθαίνεις το γρηγορότερο δρόμο από τον ένα αργαλειό στον άλλο και σώζεις βήματα. Νιώθω καλά, κουρασμένη, μα τίποτε το σοβαρό. Πιστεύω θα ήταν ευκολότερο αν παίρναμε περισσότερο θρεπτικό φαγητό. Αυτό που παίρνουμε είναι αρκετά φτωχικό." "Ξοδεύω τα λεφτά μου". Φορτωμένος εσώρουχα, σαμπάνια, αρώματα, βότκα, τυρί και λουκάνικα ο ήρωας της εργασίας Σταχάνωφ επέστρεψε από τη Μόσχα την περασμένη βδομάδα στο σπίτι του στη στέπα του Donbas, ένα καλύβι με τέσσερα δωμάτια, οι τοίχοι του οποίου ήταν διακοσμημένοι όχι με πόστερ του ισχυρού δικτάτορα Στάλιν, αλλά του δημοφιλούς Πολεμικού επιτρόπου "Κλιμ" Βοροσίλωφ. Στα αγγλικά συμπιεσμένα η οικογενειακή φωτογραφία των Σταχάνωφ μπορεί να αποδοθεί ως εξής: "Ποιος φοβάται τον κακό λύκο;"

Στο γαλαξία των ανταποκριτών και των φωτογράφων, ο σκληροτράχηλος, σιδεροκέφαλος παράγων του κομμουνιστικού κόμματος Konstantin Giorgevich Petrov συστήθηκε ως ο "'ανθρωπος που ανακάλυψε το Σταχάνωφ". Ρωτήθηκε από δημοσιογράφους ο Σταχάνωφ: "Λαμβάνεις πολλά γράμματα; Σε ρωτούν άνθρωποι ρωτώντας για τη μέθοδο της δουλειάς σου;"

"Λαμβάνει γράμματα από παντού-εκατοντάδες γράμματα!" διακόπτει ο-άνθρωπος-που-ανακάλυψε-το-Σταχάνωφ. "Όλες οι γυναίκες θέλουν να μάθουν αν πραγματικά διπλασίασε το μισθό του. Όλοι οι άντρες θέλουν να μάθουν πώς βελτίωσε την τεχνική του. Χιλιάδες γράμματα!"

Ο Σταχάνωφ είπε: "Δίνω όλα μου τα γράμματα στον Petrov. Δε μπορώ να διαβάσω χειρόγραφα. Με διδάσκουν ξανά και ξανά αλλά δεν καταλαβαίνω. "΄Έχει ειδικό δάσκαλο να του μάθει τη γλώσσα και απλή αριθμητική", εξήγησε ο κυνηγός ταλέντων Petrov, προσθέτοντας γελώντας "Αν χρησιμοποιήσει τη σταχανωφική μέθοδο, θα έχει φτάσει στην άλγεβρα στα μέσα του '36!"

"Σταχάνωφ, άνοιξες λογαριασμό τραπέζης με το διπλασιασμένο σου μισθό; Θα αγοράσεις σοβιετικά ομόλογα;"

"Ξοδεύω τα λεφτά μου" είπε ο ήρωας της εργασίας. "Φέρτε σαμπάνια για την τελευταία μας πρόποση"

Η προσκεκλημένη ανταποκρίτρια των New York Times είπε καθώς έφευγε, "Έλα να με δεις στην Αμερική!"

'Είναι πιο εύκολο να πάω να δω το Στάλιν στη Μόσχα"απάντησε ο Σταχάνωφ. "Οι εργάτες σας θα με έσπαγαν στο ξύλο που ξεπέρασα τις νόρμες τους."

http://content.time.com/time/magazine/a ... 49,00.html

Ακτιβισμός

Σε συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης από το βιβλίο της Fitzpatrick, παρατίθεται εδώ μια μετάφραση (ισχύει ό,τι έχει γραφτεί στο πρώτο ποστ για το θέμα, σε αντίθετη περίπτωση θα επισημαίνεται ξεχωριστά) του κεφαλαίου που αφορά τη δράση αλλά και τα εμπόδια σε αυτή, των πολιτικών ακτιβιστών, κομματικών ή μη, την ίδια περίοδο. 

Το aktiv, το ουσιαστικό από το οποίο προέρχεται ο όρος «ακτιβισμός», ήταν ένα είδος ανεπίσημης ομάδας πίεσης σε διάφορες εκφάνσεις της σοβιετικής ζωής. Τα κομματικά μέλη και οι κομσομόλοι ήταν ακτιβιστές σχεδόν εξ ορισμού. Σε συνδικάτα, εργοστάσια, γραφεία, πανεπιστήμια και άλλους χώρους εργασίας και συλλόγους, η ιδιότητα του μέλος υποδιαιρούνταν σε μια ακτιβιστική μειονότητα, της οποίας η λειτουργία ήταν «να καλεί σε δράση, να ωθεί σε μεγαλύτερες προσπάθειες», και τους υπόλοιπους, οι οποίοι ήταν τα αντικείμενα αυτού του ακτιβισμού. Αναμενόταν οι κομματικοί και οι νέοι της Κομσομόλ να είναι ακτιβιστές σε κάθε ίδρυμα ή ένωση στην οποία ανήκαν. Υπήρχε όμως και χώρος για «εξωκομματικούς ακτιβιστές» επίσης, δηλαδή ανθρώπους με ενέργεια ή φιλοδοξίες που επιθυμούσαν να δουλέψουν μαζί με τους ανθρώπους του κόμματος.

Οι κύριες κατηγορίες ακτιβιστών, πέραν των Κομμουνιστών, ήταν οι νέοι της Κομσομόλ (της κομμουνιστικής νεολαίας), οι σταχανοβίτες (εργάτες και αγρότες βραβευμένοι για επιτεύγματα στην παραγωγή), εργάτες και χωρικοί που λειτουργούσαν ως ανταποκριτές για τον τύπο, και τα μέλη της ένωσης εθελοντών συζύγων. Το να είναι κανείς ακτιβιστής, σήμαινε πρώτα απ’ όλα, να είσαι εθελοντής που βοηθούσε τις κομματικές και κρατικές αρχές να εκτελούν ενέργειες όπως: εγγραφή μαθητών στα σχολεία, συλλογή των καθορισμένων προϊόντων από τα κολχόζ, η επιβολή πειθαρχίας στα εργοστάσια. Αυτή η πλευρά των ακτιβιστών θεωρούνταν βέβαια πολύ αντιδημοφιλής από τους μη ακτιβιστές, που τους έβλεπαν συχνά όπως οι μαθητές τον καλύτερο μαθητή της τάξης.

Οι ακτιβιστές όμως είχαν και άλλες ιδιότητες. Ακτιβιστές της Κομσομόλ από τις πόλεις, περήφανοι για τη μαχητικότητα τους, ήταν πολύ προβεβλημένοι στην κολλεκτιβοποίηση και τις αντιθρησκευτικές καμπάνιες των αρχώ ν της δεκαετίας του ’30, ντυμένοι με μια σχεδόν στρατιωτικού τύπου στολή με «παντελόνι, μποτίνκι (μπότες), κάλτσες, ημιστρατιωτικό πανωφόρι, ζώνη και  καφέ διαγώνια ζώνη. Στη διάρκεια της δεκαετίας, θεωρούσαν αποστολή τους να επιτηρούν τους γραφειοκράτες και να εκθέτουν καταχρήσεις των αρχών «ανεξαρτήτως του ποιος τις διέπραττε». Αυτές ήταν πλευρές ακτιβισμού, συναρπαστικές και ελκυστικές για πολλούς νέους ανθρώπους.  Η επιτήρηση της γραφειοκρατίας είχε επίσης κάποια νομιμοποίηση σε ευρύτερο πληθυσμό, στο βαθμό που οι ακτιβιστές αντιπροσώπευαν το δημόσιο ενδιαφέρον για επίθεση κατά αντιδημοφιλών γραφειοκρατών. Το παράδοξο του ακτιβισμού στη δεκαετία του ’30 ήταν πως εμπεριείχε στήριξη στο καθεστώς παρόλαυτα ταυτόχρονα περιλάμβανε κριτική στους φορείς του.

Ο τομέας της κριτικής προσωποποιείται από την Κάτια, μια ταπεινή ακτιβίστρια σε κολχόζ στη σοβιετική άπω ανατολή, που έχει προβλήματα με το αφεντικό της, τα οποία αποτελούν την αφετηρία για ένα δημοφιλές μιούζικαλ των τελών της δεκαετίας του ’30, «Ένα κορίτσι με χαρακτήρα».

«Πάνω στη σκηνή εμφανίζεται ένα ξανθό κορίτσι. Δίνει έναν οργισμένο λόγο αποκαλύπτοντας το αφεντικό της, τον διευθυντή ενός κολχόζ σιτηρών,  μπροστά από ένα θορυβώδες, φωνασκών κοινό των κολάκων ακολούθων του. Αυτή είναι η πρώτη γνωριμία με την ηρωίδα του έργου, Κάτια Ιβάνοβα. Μαζί με την Κάτια, εξοργίζονται με τον γραφειοκράτη Μεσκώφ και περιμένουν ανυπομονα να εκτεθούν τα εγκλήματα του.»

Μια και οι τοπικοί αξιωματούχοι είναι κολλητοί του Μεσκώφ, τα παράπονα της Κάτιας παραμερίζονται. Αλλά αυτό το «κορίτσι με χαρακτήρα», δεν θα αποδεχθεί την ήττα. Γεμάτη φιλοδοξίες και νεανική τόλμη, θα κάνει το μακρύ ταξίδι ως τη Μόσχα για να βρει δικαιοσύνη. Για εκείνη ο ακτιβισμός σημαίνει αμφισβήτηση της εξουσίας, την οποία ωστόσο αμφισβητεί με την βεβαιότητα ότι στο Κρεμλίνο, στο ανώτατο επίπεδο, η συμπεριφορά της επιδοκιμάζεται και μάλιστα απαιτείται από νεαρούς Σοβιετικούς πατριώτες.

Ιστορίες παρόμοιες με εκείνες της Κάτιας εμφανίζονται έντονα σε απομνημονεύματα ακτιβιστών, ιδίως της Κομσομόλ, σε εκείνη τη γενιά. Για έναν αριθμό νεαρών προσφύγων και αυτόμολων που ερωτήθηκαν στο Μόναχο λίγο μετά τον πόλεμο, ανέφεραν πως το σημαντικότερο κομμάτι της ζωής τους στην Κομσομόλ ήταν η μάχη κάτι της διαφθοράς και του σκοταδισμού των τοπικών αξιωματούχων. Ένας από τους ερωτηθέντες, που είχε υπάρξει δάσκαλος και ακτιβιστής της Κομσομόλ σε ένα χωριό στο Καζακσταν, θυμόταν πώς πολεμούσε τις κλίκες που «κυριαρχούσαν στην ηγεσία των κολχόζ και σπαταλούσαν την περιουσία τους.» Βρήκε συμμάχους στο τοπικό πολιτικό τμήμα του Σταθμού Τρακτέρ, μια υπηρεσία ελέγχου με αναφορά στην πρωτεύουσα, του οποίου η «άψογη στάση» έναντι των τοπικών παρεκκλίσεων κέρδισε το θαυμασμό του.

Ένας άλλος ήταν ένας Κιργίσιος που είχε σταλεί σε μια απομακρυσμένη περιοχή της τοπικής σοβιετικής δημοκρατίας, και τρόμαξε από την οπισθοδρομικότητα και τη διαφθορά που συνάντησε εκεί κι έγινε ακτιβιστής. «Οι μόνοι άνθρωποι που προσπάθησαν να αντιπαλέψουν την άγνοια ήταν δάσκαλοι από το Βορρά και οι τοπικοί ηγέτες της Κομσομόλ». Αργότερα, ο συγκεκριμένος έγινε αποκαλυπτικός δημοσιογράφος, του σοβιετικού στυλ, και εξέθεσε την κακοποίηση που έκανε ένας τοπικός αξιωματούχος στη γυναίκα και τα παιδιά του. Αυτό οδήγησε τον συντηρητικό Κιργίσιο πατέρα του να τον κατηγορήσει πως επέλεξε το «ανέντιμο επάγγελμα» του πληροφοριοδότη, αλλά ο ίδιος έβλεπε τον εαυτό του υπό ένα πιο ηρωικό πρίσμα: «Η Κομσομόλ μου και η δημοσιογραφική μου συνείδηση δεν με άφηναν να ανοιχτό το κακό».

Ένας από τους νεαρότερους ερωτηθέντες, γεννημένος το 1921 στην ρωσική επαρχία Τβερ, μεγάλωσε με λατρεία για τους κομσομόλους από την πόλη που κυριολεκτικά «κατέκτησαν το χωριό» στη διάρκεια της κολλεκτιβοποίησης, φορώντας κομψά ημιστρατιωτικά κοστούμια και οπλοφορώντας. Ήταν πολεμιστές που είχαν κηρύξει τον πόλεμο στην αγροτική οπισθοδρομικότητα και άγνοια. Είπε το πώς αυτοί οι ακτιβιστές αποκάλυψαν το γραμματέα του τοπικού σοβιέτ, έναν γαφειοκράτη που ήταν «η ζωντανή ενσάρκωση του επιθεωρητή του Γκόγκολ και ανάγκαζε τον κόσμο να έρχεται τρεις και τέσσερις φορές στο σοβιέτ για το απλούστερο ζήτημα».  Ο ίδιος έβλεπε την Κομσομόλ πολύ διαφορετικά από τις μεταπολεμικές γενιές, για τις οποίες η εικονοκλαστική και μαχητικά παράδοση της οργάνωσης ήταν λίγο ή καθόλου στη μνήμη τους. Η λειτουργία της Κομσομόλ, είπε σε αυτούς που διεξήγαγαν τη συνέντευξη, ήταν να μάχονται κάθε παράλειψη στη ζωή της χώρας, χωρίς να λογαριάζει τους ανώτερους, προτάσοντας σθεναρά τις απαιτήσεις και τις αναζητήσεις της νιότης.

Αυτές οι «απαιτήσεις και αναζητήσεις της νιότης» ήταν πολύ σημαντικές για το σχηματισμό του μαχητικού πνεύματος των ακτιβιστών στα προπολεμικά χρόνια. Άλλος ένας από τους ερωτηθέντες προσπάθησε να εξηγήσει, γιατί ως νέος άνθρωπος μεγαλωμένος εκείνη την περίοδο (γεννημένος το 1914), προσπάθησε να υποστηρίξει τη σοβιετική εξουσία με το να γίνει ακτιβιστής.

«Παρά τις υλικές δυσκολίες, όπως η συνεχής έλλειψη τροφίμων, που ήταν ιδιαίτερα έντονη εκείνη τη στιγμή, ούτε εγώ ούτε άλλοι νέοι είχαμε αντισοβιετικά συναισθήματα. Απλώς βρίσκαμε στον ηρωισμό που χρειαζόταν για την οικοδόμηση ενός νέου κόσμου της εξήγηση για κάθε δυσκολία. Η ατμόσφαιρα της συνεχούς πάλης για έναν κοινό σκοπό-την κατασκευή ενός εργαστασίου-προξενούσε τον ενθουσιασμό του, και μας έφερνε στο πρώτο πεδίο της μάχης όπου οι δυσκολίες ξεχνιούνταν ή παραβλέπονταν.»

Ο ακτιβισμός, όπως τον αντιλαμβανόταν ο ομιλητής, είχε έντονη σχέση με τη νεότητα.

«Φυσικά, ήταν μόνο η νέα γενιά που αντιλαμβανόταν την πραγματικότητα με αυτό τον τρόπο». Οι γονείς μας ήταν γεμάτοι σιωπηρή αλλά βαθιά δυσαρέσκεια. Οι διαφωνίες των μεγαλύτερων όμως είχαν ελάχιστη επίδραση επάνω μας, μια κι εκείνοι ήταν απασχολημένοι αποκλειστικά με υλικά αντικείμενα, ενώ εμείς βρίσκαμε στην επίσημη δικαιολόγηση όλων αυτών των καταστάσεων έναν έστω επιφανειακό ιδεαλισμό που ασκούσε ιδιαίτερη έλξη στους νέους.»

Για κάποιους, ο ακτιβισμός ήταν το μόνο πράγμα που μπορούσε να σώσει την επανάσταση. Ένας λίγο μεγαλύτερος ομιλητής, γεννημένος το 1904, περιέγραψε τις πεποιθήσεις που τον οδήγησαν στον ακτιβισμό, ήδη από τη δεκαετία του 1920.

«Δεν…ήταν μια επιθυμία για διακρίσεις ή τιμές που με έκαναν άυπνα να αφιερώσω όλη μου την ενέργεια στο κόμμα και την κομσομόλ…Έβλεπα πως η παλιά γενιά, εξαντλημένη από τα χρόνια του πολέμου και το μεταπολεμικό χάος, δεν είχαν πια το κουράγιο να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες που περιείχε η οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Έτσι έφτασα στο συμπέρασμα πως η επιτυχία της μεταμόρφωσης της χώρας μου, εξαρτώνταν αποκλειστικά από τους κόπους και τη θέληση ανθρώπων σαν κι εμένα.»

Οι ακτιβιστές αναμενόταν να συναντήσουν δυσκολίες και κινδύνους. Μια πηγή κινδύνου ήταν τοπικοί ιθύνοντες, θιγμένοι από την παρέμβαση και την κριτική των ακτιβιστών. Χωρικοί ανταποκριτές που ασκούσαν κριτική σε διευθυντικά στελέχη σε κολχόζ και τοπικά σοβιέτ ήταν ιδιαίτερα ευάλωτοι λόγω της φυσικής τους απομόνωσης. Μια  ακτιβίστρια δάσκαλος σε σιβηρικό χωριό περιέγραψε την πάλη της κατά διεφθαρμένων τοπικών ιθυνόντων:

Γράφω σχετικά με πολλά θέματα στον τοπικό εισαγγελέα, στην τοπική επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος, στην τοπική εφημερίδα, αλλά αν ξέρατε μόνο πόσο παθητικά αντιδρούν όλες αυτές οι τοπικές οργανώσεις, και οι σαμποτέρ επωφελούνται από αυτό. Και πόσο με μισούν, κάποιοι από αυτούς τους μεγαλόσχημους που έχουν τοπική εξουσία ως μέλη του τοπικού σοβιέτ και δικαστηρίου και με εκδικούνται όπως μπορούν, με αφήνουν να λιμοκτονήσω…Αλλά δε θα παρατήσω τη «θέση» μου. Δε θα το καταφέρουν με το να με οδηγήσουν στην πείνα.»

Άνθρωποι αντίθετοι στο καθεστώς που θεωρούσαν τους ακτιβιστές υποκατάστατα ήταν μια άλλη πηγή κινδύνου. Ακόμα και μέλη των νέων Πρωτοπόρων, το παιδικό σκέλος της κομσομόλ για παιδιά 10-14 ετών, μπορούσαν να γίνονται στόχοι επιθέσεων. Στην περιοχή Rossoh στην κεντρική Ρωσία, ένα προπύργιο θρησκευτικών αιρέσεων και μοναρχισμού, οι Πρωτοπόροι ήταν αντικείμενο τακτικών επιθέσεων από θρησκευόμενους που «αποκαλούν το φουλάρι των πρωτοπόρων, «ουρά του διαβόλου» και θεωρούν αμαρτία το να το φοράς». Το 1935, μια ομάδα ενηλίκων θρησκευόμενων απήγαγαν κάποιους νέους πρωτοπόρους καθώς γύριζαν από μια λέσχη της οργάνωσης γύρω στα μεσάνυχτα.

«Ο ισεχταριστές, ντυμένοι στα λευκά, έπεσαν πάνω στους Πρωτοπόρους, τους οδήγησαν σε μια χαράδρα και δεν τους άφησαν να βγουν για πάνω από μισή ώρα. Ο Αρέπεφ, [επικεφαλής των σεχταριστών] άρπαξε τον Πρωτοπόρο Κ.Ι.Λόμποντα, του έσκισε τα ρούχα και πέταξε πέτρες στους άλλους, σπάζοντας το κεφάλι του ενός. Καθώς πέταγαν τις πέτρες φώναζαν: «Μικροί ειδωλολάτρες διάβολοι, θα σου δείξω πως φοράνε γραβάτα»

Στα Ουράλια, ένας ακτιβιστής εργάτης, ο Γκρικόρι Μπυκώφ, επίδοξος συγγραφέας, δολοφονήθηκε από ντόπιους νέους με διασυνδέσεις προς κουλάκους, μετά τη συμβολή του στη συγγραφή μια ιστορίας του τοπικού εργοστασίου που αποκάλυψε τους εχθρούς εκεί. Τέτοια περιστατικά, που αναφέρονταν συχνά στον τύπο, έκαναν όλους τους ακτιβιστές να νιώθουν πως ζούσαν ζωές γενναιότητας και κινδύνου, ακόμα κι αν οι δικές τους συνθήκες ήταν πιο ταπεινές, και η ιστορία του Πάβλικ Μορόζωφ, του Νεαρού Πρωτοπόρου που μαρτύρησε, είχαν παρόμοια επίδραση.

Οι ακτιβιστές υποστήριζαν το καθεστώς. Κάποιοι αναμφίβολα έγιναν τέτοιοι λόγω φιλοδοξίας, διότι η στήριξη τους μπορούσε να επιβραβευθεί με τιμές ή ανέλιξη. Για το λόγο αυτό συχνά οι ακτιβιστές θεωρούνταν ευνοούμενοι και προστατευόμενοι του καθεστώτος. Ωστόσο για τους ίδιους ήταν μαχητές, άνθρωποι που ρίσκαραν τις ζωές τους για την πραγματική πάλη για το σοσιαλισμό, Ήταν φανατικοί αντίπαλοι της «οπισθοδρομικότητας», που κυρίως ισοδυναμούσε με τη θρησκεία, την υποταγή των γυναικών, κι άλλες παραδοσιακές πρακτικές, Ήταν αντίπαλοι της «γραφειοκρατίας», κάτι που σήμαινε συχνές συγκρούσεις με τοπικούς αξιωματούχους. Η Μόσχα συνήθως τις ενέκρινε. Πρακτικά ωστόσο, η προστασία της Μόσχας δεν μπορούσε να προσφέρει πολλά όταν οι τοπικοί αξιωματούχοι προέβαιναν σε αντίποινα, έτσι η αυτοαντίληψη των ακτιβιστών ως ριψοκίνδυνοι και γενναίοι δεν ήταν άνευ ερείσματος.