ΙV. Κολλεκτιβοποίηση και χωρικοί

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΛΛΕΚΤΙΒΟΠΟΙΗΣΗ

[…]

Με δεδομένα τα επιτεύγματα της σοβιετικής αγροτικής οικονομίας και των κολχόζνικων, ειδικά στο ξεπέρασμα κακών σοδειών και λιμών, η αντίσταση δεν εξαντλεί τις αντιδράσεις των χωρικών στην κολλεκτιβοποίηση[…]. Η αποκλειστική εστίαση στην αντίσταση, και δη στις πιο ακραίες μορφές της, υπό το πρίσμα των καλών σοδειών αμέσως μετά από λιμούς και κακές σοδειές, παρερμηνεύει τα κίνητρα των ενεργειών της πλειονότητας των χωρικών, και παραλείπει τα επιτεύγματα της, δίνοντας έτσι μια ανακριβή εικόνα της σοβιετικής υπαίθρου.[…]

Μπορούμε να ξεκινήσουμε με την παραδοχή πως η κολλεκτιβοποίηση ήταν ένα πρόγραμμα που στόχευε στην επίτευξη ενός σαφέστατα αναγκαίου στόχου, την αύξηση της τροφής σε μια χώρα πληττόμενη από λιμούς, και πως εφαρμόστηκε μετά το προφανώς πετυχημένο πείραμα των σοβχόζ. Από την άλλη βέβαια, η κυβέρνησε την εφάρμοσε αναγκαστικά, βίαια και χωρίς επαρκή προσοχή στις πιθανές διαλυτικές της συνέπειες. Δηλαδή ήταν μια αμφίσημη πολιτική, με καλές και άσχημες πλευρές. Εξίσου αμφίσημες ήταν οι αντιδράσεις των χωρικών, περιλαμβάνοντας φυσικά σημαντική αντίσταση, αλλά και πολλές άλλες στάσεις, όπως σημαντική προσαρμογή και υποστήριξη. Στο αποκορύφωμα της κρίσης, οι χωρικοί επανειλημμένα απέδειξαν την ικανότητα τους να παραμερίσουν τις ενστάσεις τους και να υπερκεράσουν αντιξοότητες ακόμα και με μεγάλο κόστος, και να παράγουν σοδειές που τερμάτισαν τους λιμούς.

Με άλλα λόγια αυτό που προτείνω εγώ ως μέθοδο κατανόησης των αποκρίσεων των χωρικών δεν είναι εκείνη της ηρωϊκής μα μάταιης αντίστασης ενάντια σε ένα εντελώς λάθος σύστημα, οι ευγενείς χωρικοί που πολεμούσαν με τα όπλα των αδυνάτων, κάτι που αφορά μόνο ένα κλάσμα χωρικών, αλλά εκείνη του πικρού και αμφίσημου ηρωισμού, της απελπισμένης αλλά συχνά πετυχημένης προσπάθειας από κάποιους χωρικούς, παρά τις φυσικές καταστροφές, την ανεπάρκεια και τη σκληρότητα του καθεστώτος, και την περιφρόνηση και την εχθρότητα κάποιων γειτόνων τους. Πιστεύω πως αυτή η θεώρηση ανταποκρίνεται πολύ καλύτερα στα πραγματικά αποτελέσματα που τα περισσότερα χρόνια εξέθρεψε τον αυξανόμενο πληθυσμό της ΕΣΣΔ.

[…]Η θεωρία περί αντίστασης είναι ένα παράδειγμα θεωρητικά ή ακόμα και πολιτικά καθοδηγούμενης ιστοριογραφίας, στην οποίο ερευνητές επέλεξαν πηγές που να ταιριάζουν στις ήδη προϋπάρχουσες θεωρητικές τους αντιλήψεις ή απλά για να εκφράσουν την εχθρότητα τους στο σοβιετικό καθεστώς, χωρίς να δουν πόσο ρεαλιστικές ή αντιπροσωπευτικές ήταν αυτές οι αποδείξεις. […]Αρκεί να σκεφτεί κανείς την ποικιλία απόψεων που εξέφρασαν πρώην χωρικοί που έγιναν πρόσωπα περιωπής στην Ρωσία του πρώιμου 20^ου αιώνα και στην ΕΣΣΔ: από κομμουνιστές όπως ο Στάλιν, ο Χρουστσώφ και ο Μπρέζνιεφ, όλοι γιοι αγροτών, μέχρι μετριοπαθείς οικονομολόγοι όπως ο Κοντράγιεφ και και ο Τσαγιάνοφ, μέχρι φανατικοί αντίπαλοι του καθεστώτος όπως ο Κορνίλωφ και ο αντάρτης χωρικός Αντώνωφ. Με βάση ένα τέτοιο φάσμα διαφορετικών αντιλήψεων από τέως χωρικούς, πρέπει να αναμένουμε και να ερευνούμε ποικιλία απόψεων στις έρευνες, αντί να υποθέτουμε πως όλοι οι χωρικοί αντιστέκονταν και να τους αποδίδουμε απόψεις της μειοψηφίας.