Κολλεκτιβοποίηση και χωρικοί ΙΙ

ΙΙ. H ΚΟΛΛΕΚΤΙΒΟΠΟΙΗΣΗ ΩΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

Σχεδόν όλες οι μελέτες περί κολλεκτιβοποίησης ακόμα και τα περισσότερα έργα που απλώς το συζητούν, την περιγράφουν ως έναν τρόπο εκμετάλλευσης του αγροτικού τομέα για την εκβιομηχάνιση, συνήθως αναφερόμενοι στη θεωρία του Γιεβγκένι Πρεοβραζένσκυ περί «πρωτόγονης σοσιαλιστικής συσσώρευσης». Αυτή η συμβατική γνώση υποστηρίζει πως το καθεστώς ξεκίνησε την κολλεκτιβοποίηση ως απόκριση στην κρίση σιτηρών του ’27-’29 στην οποία χωρικοί υποτίθεται πως έκρυψαν σιτηρά από την αγορά κυρίως λόγω χαμηλών τιμών και δημιούργησαν τεχνητές ελλείψεις στα αστικά κέντρα, παρά την καλή σοδειά. Το καθεστώς πήρε «έκτακτα μέτρα», εντολές παράδοσης, για να πάρει σιτηρά από την ύπαιθρο, και ο Στάλιν αποφάσισε να επιβάλει την κολλεκτιβοποίηση γιατί θα έδινε την δυνατότητα στην κυβέρνηση να έχει πρόσβαση σε σιτηρά ευκολότερα και φθηνότερα. Η ήττα της δεξιάς αντιπολίτευσης του Μπουχάριν και των συντρόφων του, που αντιτίθεντο σε αυτή την πολιτική, επέτρεψε στο Στάλιν να εφαρμόσει το πρόγραμμα του.

[…]Αυτή η συμβατική ερμηνεία παραλείπει τα κεντρικά αγροτικά συμφραζόμενα του λιμού. Το σοβιετικό καθεστώς ήρθε στην εξουσία εν μέρει λόγω λιμού στις πόλεις, μια κρίση την οποία ο Στάλιν περιέγραψε το 1917. Καθώς αυτός ο λιμός χειροτέρεψε το ’18-’20, οι Μπολσεβίκοι, όπως και οι Λευκοί αντίπαλοι τους, κατέσχεσαν τροφή από χωρικούς για να ταϊσουν τους στρατιώτες και τους κατοίκους των πόλεων. Ο αστικός λιμός του εμφυλίου ενώθηκε με έναν ακόμα χειρότερο, που προκλήθηκε από δύο έτη δριμείας ξηρασίας την περίοδο ’20-’21. , για την ανακούφιση της οποίας η ΕΣΣΔ πήρε πάνω από 718 χιλιάδες τόνους τροφών από την αμερικάνικη επιτροπή ανακούφισης και άλλες σημαντικές εισαγωγές. Σύντομα μετά την επανάκαμψη, άλλη μια σοβαρή ξηρασία χτύπησε το ’24 και η κυβέρνησε εισήγαγε και πάλι τρόφιμα. Το ’25 και ’26 οι σοδειές ήταν καλύτερες , αλλά του ’27-’29 ήταν χειρότερες, οδηγώντας σε λιμό στην Ουκρανία το ’28-’29, για τον οποίο η κυβέρνηση οργάνωσε βοήθεια, και σε περικοπές και διανομή με δελτίο στις πόλεις το ’29. Η σοβιετική κυβέρνηση είχε ξεκινήσει την εφαρμογή του α’ πενταετούς  προγράμματος, κάτι που έφερε μαζική εσωτερική μετανάστευση από την ύπαιθρο στις πόλεις και τις βιομηχανικές περιοχές, κάτι που επέτεινε το πρόβλημα του επισιτισμού. Η κρίση ανάγκασε το καθεστώς παρά τις ανάγκες του α’πενταετους να εισάγει και πάλι τρόφιμα.

Οι σοβιετικοί ηγέτες κατηγόρησαν για τους λιμούς στις πόλεις το ’17-’21 σε «κερδοσκόπους», εμπόρους και χωρικούς που έκρυβαν τρόφιμα για να πάρουν υψηλότερες τιμές, δημιουργώντας έτσι τεχνητε΄ς ελλείψεις. Τους λιμούς που προέρχονταν από κακές σοδειές, από την άλλη, τους απέδιδαν στην οπισθοδρόμηση της παραδοσιακής αγροτικής οικονομίας. Ο Αλεξέι Ρύκωφ (επικεφαλής της σοβιετικής διοίκησης τη δεκαετία του ’20 και μέλος του Πολιτμπυρό) γράφοντας για το λιμό του ’24, περιέγραφε τη σοβιετική αγροτική οικονομία ως «ασιατική». Ο Χριχόριι Πετρόφσκι (επικεφαλής της σοβιετικής Ουκρανίας) έγραφε το ’28 πως σε αντίθεση με τους Γάλλους ή Αμερικανούς αγρότες, που έτρεφαν τις χώρες τους και εξήγαγαν, οι Σοβιετικοί δεν μπορούσαν να θρέψουν ούτε τον εαυτό τους σε σταθερή βάση. Ο Στάλιν το 1926 επισήμαινε το ’26 πως η σοβιετική αγροτική οικονομία δε μπορούσε να μεγαλώσει χωρίς εκβιομηχάνιση που θα παρείχε τον απαραίτητο εξοπλισμό. Και οι δυο αυτές θεωρήσεις του λιμού έχουν πολλά κοινά με σύγχρονες απόψεις για το θέμα.

Σε αυτές τις συνθήκες, αποφάσισε η σοβιετική ηγεσία να προχωρήσει στην κολλεκτιβοποίηση. Το πρώτο βήμα ήταν η εγκατάσταση κάποιων ντουζίνων σοβχόζ (μεγάλες κρατικές φάρμες) στις ανατολικές περιοχές της ΕΣΣΔ, μετά από πρωτοβουλία του Στάλιν το ’28, αλλά κατόπιν μεγάλης συζήτησης με ειδικούς και την κεντρική επιτροπή. Αυτά τα αγροκτήματα εγκαταστάθηκαν σε έρημη γη στα ανατολικά της χώρας (Σιβηρία, Καζακστάν, όχθες του Βόλγα και άλλες περιοχές με μεγάλες ακατοίκητες εκτάσεις) συνεπώς δεν δημιουργήθηκαν για να εκμεταλλευτούν τους αγρότες. Τα σοβχόζ αυτά είχαν ως στόχο να παράγουν 1,5 τόνο σιτηρών για την αγορά. Το σχέδιο, βασισμένο ρητά στις αυτοματοποιημένες φάρμες του Thomas Campbell σε 60000 εκτάρια στην Μοντάνα, εφαρμόστηκε ταχύτατα την περίοδο ’28-’29, ενώ το 1930 με βα΄ση μυστικές αναφορές της αρμόδιας υπηρεσίας, αυτά τα σοβχόζ παρήγαγαν διπλάσια από τη σχεδιαζόμενη ποσότητα σιταριού.

[…]το πρόγραμμα των σοβχόζ αποδείκνυε πως οι εκτεταμένες αυτοματοποιημένες φάρμες ήταν εφικτές στην ΕΣΣΔ. Οι (σοβιετικοί) ηγέτες ρητά θεωρούσαν αυτό το πρόγραμμα ως δοκιμαστικό πλάνο της κολλεκτιβοποίησης, και σε αυτή τη βάση ξόδεψαν δισεκατομμύρια ρούβλια την επόμενη δεκαετία στην αγροτική οικονομία, κάτι που επίσης οι υποστηρικτές της θεωρίας περί εκμετάλλευσης παραβλέπουν. Συνεπώς, ενώ η ηγεσία σίγουρα είχε σίγουρα είχε άλλους σκοπούς με την κολλεκτιβοποίηση, το πρόγραμμα των σοβχόζ και τα μαζικά έξοδα στην αγροτική οικονομία στη δεκαετία του ’30 και μετέπειτα αποδεικνύουν πως ο κυριος στόχος τους ήταν να αυξήσουν την παραγωγή τροφίμων χρησιμοποιώντας ό,τι έμοιαζε να είναι η πιο σύγχρονη και αξιόπιστη μέθοδος της εποχής.

Η διαδικασία της κολλεκτιβοποίησης ήταν διαλυτική και συχνά βίαιη, ιδιαίτερα η σκληρή αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμών, η αποκουλακοποίηση, που χρησιμοποιήθηκε για να την ολοκληρώσει. Σίγουρα δεν ήταν η μόνη ή αναγκαστικά η καλύτερη μέθοδος για την επίτευξη των στόχων του καθεστώτος. Παρόλαυτα, αυτές οι αποδείξεις, καθώς και πολλές ακόμα πηγές δείχνουν πως από το Στάλιν και κάτω, όλοι όσοι ασχολήθηκαν με την εφαρμογή της τη θεωρούσαν ένα εκσυγχρονιστικό πρόγραμμα κι όχι ως ανασύσταση της δουλοπαροικίας ή γενοκτονία. Ο Στάλιν ιδιαίτερα διαρκώς αρνούνταν πως το καθεστώς επιθυμούσε να εκμεταλλευτεί τους χωρικούς με την κολλεκτιβοποίηση.

[…]Η ερμηνεία αντίσταση θεωρεί πως οι χωρικοί αντιστάθηκαν εξαρχής και αντιτάχθηκαν σθεναρά στην κολλεκτιβοποίηση το ’29-’30. Πρόσφατες μονογραφίες και συλλογές ντοκουμέντων δείχνουν πως υπήρχε σημαντική αντίσταση την περίοδο ’29-’30. Το σημαντικότερο ντοκουμέντο είναι μια αναφορά της OGPU που απαριθμεί 13754 διαμαρτυρίες χωρικών το 1930. Το έγγραφο ξεκαθαρίζει πως η μυστική αστυνομία είχε δεδομένα για τον αριθμό των εμπλεκομένων στις διαμαρτυρίες μόνο σε 10000 περιπτώσεις, και τα δεδομένα αυτά αριθμούσαν περίπου 2,5 εκ. ανθρώπους. Αν υποθέσουμε πως ένα τρίτο των διαμαρτυριών είναι άγνωστου αριθμού, μπορούμε να υποθέσουμε ένα σύνολο 3.3 εκ. συνολικά. Μπορεί το σύνολο να ήταν τελικά λιγότερο, επειδή σε κάποιες περιπτώσεις η έλλειψη αριθμητικών δεδομένων οφειλόταν στο ότι ήταν πολύ μικρή η συμμετοχή ώστε να αξίζει καταγραφής. Σαφέστατα πάντως, περισσότεροι διαμαρτυρήθηκαν κατά της κολλεκτιβοποίησης, από ότι ενάντια σε οποιαδήποτε αγροτική πολιτική μετά τον εμφύλιο του ’18-’21.

Ωστόσο, ο αγροτικός πληθυσμός της ΕΣΣΔ, σύμφωνα με απογραφή του ’26, ξεπερνούσε τα 120 εκ., από τους οποίους πάνω από 70 εκ. ήταν άνω των 15 ετών, αριθμοί που αυξήθηκαν το 1930. Τα χοντρικά 3.3 εκ. διαμαρτυρομένων συνιστούσαν περίπου 5% του ενήλικου αγροτικού πληθυσμού. Ωστόσο πάνω από τα μισά αγροτικά νοικοκυριά είχαν ήδη υποστεί κάποιο είδους κολλεκτιβοποίησης, πάνω από 60 εκ και πάνω από 35 εκ. ενήλικες. Τι συνέβη στα δεκάδες εκατομμύρια των ήδη κολλεκτιβοποιημένων νοικοκυριών και το σχεδόν 50% των νοικοκυριών εκτός αυτής; Στο βαθμό που το έγγραφο είναι ακριβές, και ακόμα κι αν δεν αποδίδει ακριβώς την έκταση των διαμαρτυριών, υπονοεί πως η πλατιά πλειοψηφία των σοβιετικών χωρικών, περίπου 95% δεν διαμαρτυρήθηκαν ενάντια στην κολλεκτιβοποίηση. Με αυτό τον τρόπο, αυτό το έγγραφο-κλειδί, ουσιαστικά υποστηρίζει την άποψη του Βιόλα πως η αντίσταση ήταν «πιθανόν ένα μικρό κομμάτι» ενός φάσματος αντιδράσεων της κοινωνίας στις σοβιετικές πολιτικές.

Μια πρόσφατη τοπική έρευνα επιβεβαιώνει τη σπανιότητα των διαμαρτυριών. Ο ΜακΝτόναλντ σημείωσε σε άρθρο της εξέγερσης του Πιτελιν πως υπήρχαν 34 «μαζικές ταραχές» ανάμεσα στα πάνω από 6350 χωριά της περιοχής του Ριαζάν, που αφορούσαν περίπου 175 χωριά, λιγότερο από 3%, και καμιά από αυτές δεν είχε την έκταση της εξέγερσης του Πιτέλιν, που επίσης αφορούσε ελάχιστα χωριά. Ακόμα και σε περιοχές που οι διαμαρτυρίες ήταν περισσότερο διαδεδομένες, με λίγες εξαιρέσεις αφορούσαν μια μικρή μειονότητα χωριών ή και κατοίκων σε εξεγερμένα χωριά. Ο Μακντόναλντ υποστηρίζει πως οι εξεγέρσεις ήταν σπάνιες επειδή οι τοπικοί αξιωματούχοι συχνά προστάτευαν πολλά χωριά από τις σκληρότερες όψεις της κολλεκτιβοποίησης, εφαρμόζοντας τις πολιτικές ανολοκλήρωτα ή με μεγαλύτερη σύνεση. Υπάρχουν ωστόσο κι άλλα ζητήματα.

Για να εκτιμήσουμε αυτές της αποδείξεις περί διαμαρτυριών στην ύπαιθρο, πρέπει να ρωτήσουμε: σε τι ακριβώς απαντούσαν οι χωρικοί με τις διαμαρτυρίες αυτές; Με βάση ένα έγγραφο του Μαρτίου 1931 της OGPU, 68% των χωρικών που εξεγέρθηκαν από το Φλεβάρη ως τον Απρίλη του ’30 ήταν κατά της κολλεκτιβοποίησης (οι υπόλοιποι διαμαρτύρονταν κατά της αντιθρησκευτικής καμπάνιας, των ποσοστώσεων, ελλείψεις τροφίμων και άλλα προβλήματα) και οι περισσότερες διαμαρτυρίες έγιναν το Μάρτη του ’30. Τουλάχισοτν ένα τέταρτο των ταραχών του ’30 ενέπλεκε γυναίκες αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο, οι υπόλοιπες περιελαμβαναν γυναίκες ως μεγάλη μειονότητα. Στις ταραχές αυτές, οι διαμαρτυρόμενοι απαιτούσαν και έπαιρναν πίσω, ζωντανά, σοδειές και εξοπλισμό που οι τοπικοί αξιωματούχοι ή αποσταλμένοι είχαν κοινωνικοποιήσει για τα κολχόζ. Σε κάποιες περιπτώσεις οι διαμαρτυρόμενοι επιτέθηκαν σε αξιωματούχους, απεσταλμένους ή «ακτιβιστές» του χωριού, ή κατέστρεφαν περιουσιακά στοιχεία.

Σε αυτές τις ενέργειες οι χωρικοί απαντούσαν πρώτα απ’ όλα στη χρήση καταναγκασμού εκ μέρους αξιωματούχων ή απεσταλμένων στην οργάνωση του κολχόζ, που κυμαίνονταν από απειλές να χαρακτηριστούν «εχθροί του σοβιετικού λαού» ως και ποινική βία, όπως βιασμοί και ξυλοδαρμοί, ή συλλήψεις, δήμευση περιουσίας και εξορία από το χωριό. Οι χωρικοί απαντούσαν επίσης, όπως είδαμε, σε αντιθρησκευτικές καμπάνιες στις ντόπιες εκκλησίες και ιερείς, και σε ελλείψεις τροφίμων και πείνα.

Οι καταχρήσεις που περιγράφονται πιο πάνω πρέπει να σόκαραν και να προσέβαλαν πολλούς χωρικούς, η κοινωνικοποίηση μάλλον εξόργισε πολλούς που ένιωθαν να απειλείται η επιβίωση τους, αν κρίνει κανείς από το θυμό με τον οποίο απαιτούσαν πίσω την ιδιοκτησία τους. Κι όμως, σύμφωνα με τα δεδομένα, σε 307 γυναικείες διαμαρτυρίες, όλες όσες ήταν διαθέσιμες στη μυστική αστυνομία, 213 λύθηκαν με «επεξήγηση και πειθώ» και σε 57 από αυτές οι αξιωματούχοι ικανοποίησαν τα αιτήματα των διαδηλωτριών. Οι αρχές χρησιμοποίησαν βία σε εφτά μόνο περιπτώσεις (2% επί του συνόλου). Επίσης σοβιετικοί αξιωματούχοι σε πολλές αγροτικές περιοχές ήδη διένειμαν τρόφιμα σε φτωχούς αγρότες το ’29, πιθανόν οι αξιωματούχοι να πρότειναν την επέκταση αυτής της βοήθειας για να περιορίσουν τις διαμαρτυρίες.

Τα στοιχεία της OGPU του ’31 δείχνουν ένα παρόμοιο μοτίβο. Από τις 13754 «ταραχές», μόνο 150 από αυτές, σύμφωνα με το έγγραφο, ήταν «εξεγέρσεις» που περιλάμβαναν στρατιωτική δράση από οπλισμένους χωρικούς. Σίγουρα επρόκειτο για σημαντικό αριθμό ανταρσιών, και αντιπροσώπευε σοβαρή αντίσταση, ωστόσο ήταν ένα μικρό μόνο κλάσμα των συνολικών διαμαρτυριών. Η μυστική αστυνομία κατέστειλε βίαια μεγαλύτερο αριθμό διαμαρτυριών από τις ένοπλες, και πάλι όμως ήταν μικρή μειονότητα, όπως δείχνει ο παρακάτω πίνακας: Το Φεβρουάριο και το Μάρτιο η βίαιη καταστολή ανήλθε σε 10 και 12,5% επί του συνόλου, ενώ τον Απρίλιο ανήλθε σε 2,8% (Σ.τ.Μ)

[…] Με άλλα λόγια, είναι λάθος να ερμηνεύσουμε αυτό το έγγραφο ως ένδειξη πως οι χωρικοί απάντησαν στην κολλεκτιβοποίηση με 13754 εξεγέρσεις. Πολύ πάνω από 90% των γεγονότων ήταν μικρής κλίμακας και μη βίαια, και αν κρίνει κανείς από τις 307 γυναικείες διαμαρτυρίες, οι περισσότερες λύθηκαν ειρηνικά και συχνά προς όφελος των χωρικών.

[…]Οι περισσότερες μακράν διαμαρτυρίες συνέβησαν το Μάρτιο, πολύ λιγότερες τον Απρίλη, και ακόμα λιγότερες το Φλεβάρη. Αυτό σημαίνει πως το Φλεβάρη οι χωρικοί διαμαρτυρήθηκαν εναντίον στις πιο εξόφθαλμες καταχρήσεις και τις πιο απίθανες καταστάσεις στα νέα ή επεκτεινόμενα κολχόζ. Η μεγάλη αύξηση των διαμαρτυριών το Μάρτη και τον Απρίλη, ωστόσο, μάλλον αντανακλά την επίδραση ενός άρθρου του Στάλιν με τίτλο «Ζαλισμένοι από την επιτυχία», με το οποίο καταδίκαζε τοπικούς αξιωματούχους για ακρότητες και τόνισε πως τα κολχόζ έπρεπε να σχηματίζονται εθελοντικά. Πολλές πηγές σήμερα μας δείχνουν πως χωρικοί σε όλη την ΕΣΣΔ διάβασαν το άρθρο, καθώς ήταν τυπωμένο σε σχεδόν όλες τις εφημερίδες, και εξαιτίας αυτού πολλοί χωρικοί επιτέθηκαν σε αξιωματούχους που τους πίεζαν για είσοδο στα κολχόζ, τα εγκατέλειπαν και διαμαρτύρονταν.

[…]Σε πρόσφατο άρθρο, ο Ρώσος επιστήμονς Γιούρι Μποκάρεφ ανέλυσε εξεγέρσεις χωρικών μεταξύ 1826-49 και δε βρήκε καμία σύνδεση με εξωτερικά γεγονότα , όπως κακές σοδειές και καταπιεστικές πολιτικές. Υποστήριξε πως οι χωρικοί συχνά ανέχονταν καταχρήσεις των κυριών τους και κρατικών αξιωματούχων, αλλά εξεγείρονταν με τρεις προϋποθέσεις: όταν οι αρχές τους πίεζαν να φερθούν ενάντια στις παραδόσεις τους, αν τους πίεζαν να κάνουν κάτι που δεν καταλάβαιναν, η αν μάθαιναν από κάπου πως κάποιο διάταγμα ή εντολή που θεωρούσαν προσβλητική ήταν ψεύτικο ή εμπεριείχε κάτι που οι αρχές είχαν προσπαθήσει να τους αποκρύψουν. Παρότι η ύπαιθρος είχε αλλάξει σημαντικά ως το ’30, πολλά στοιχεία δείχνουν πως αρκετοί, αν όχι οι περισσότεροι χωρικοί, είχαν ακόμη παραδοσιακές αντιλήψεις. Σε άλλο επίπεδο βέβαια, η εφαρμογή αυτής της σύγκρισης δεν απαιτεί να θεωρήσουμε τον συντηρητισμό των χωρικών ως συνώνυμα υποταγής τους. […]

Πρώτον, η κολλεκτιβοποίηση ήταν κάτι που οι περισσότεροι αγρότες δεν καταλάβαιναν. Οι ερευνητές της θεωρίας περί αντίστασης έχουν καταγράψει τις παράλογες φήμες που διαδίδονταν στα χωριά στις αρχές του ’30. Ό,τι άλλο κι αν σήμαιναν αυτές οι φήμες για  τη νοοτροπία των χωρικών, σίγουρα δείχνουν παρερμηνεία εκ μέρους τους του τι συνιστούσε η κολλεκτιβοποίηση. Ακόμα και η ταύτιση που έκαναν οι χωρικοί του προγράμματος αυτού με τη δουλοπαροικία παραμόρφωνε την ουσία της πολιτικής αυτής (όπως είδαμε παραπάνω). Η σύγχυση τους πιθανόν εξηγεί γιατί η μεγάλη πλειονότητα των διαμαρτυριών, όπως ανέφερε η αναφορά της OPGU το 1931, λύθηκαν με εξηγήσεις και πειθώ.

Αναφορές της μυστικής αστυνομίας από την κεντρική Ρωσία, στην επαρχία του Ριαζά, δείχνουν και άλλα παραδείγματα αυτού του σχήματος:  Όποτε οι οργανωτές των κολχόζ παρείχαν επαρκές διαφωτιστικό έργο, η διαδικασία προχωρούσε επιτυχώς. Σε ένα χωριό, οι οργανωτές πίεσαν να δημιουργηθεί κολχόζ και οι χωρικοί αντιστάθηκαν, ενώ σε γειτονικό χωριό, οι οργανωτές τους το εξήγησαν αναλυτικά και οι κάτοικοι συμμετείχαν. Σε μια άλλη περίπτωση, γυναίκες ήλθαν στη συνάντηση στο κέντρο του χωριού με σκοπό να τη διακόψουν, όταν όμως έμαθαν τι είναι τα κολχόζ, συμμετείχαν κι αυτές. Σαφώς, δεν ξέρουμε πόσο αντιπροσωπευτικές είναι αυτές οι ανεκδοτολογικές πηγές, κυρίως επειδή συνήθως οι καταγραφείς των πηγών, όπως είδαμε, ασχολούνταν με τα προβλήματα, παρά με τις ευνοϊκές αντιδράσεις. Σίγουρα όμως κι αυτές οι πηγές δείχνουν πως κάποιοι χωρικοί αποκρίνονταν με προσαρμογή παρά με αντίσταση. […]τέτοιες ενέργειες προσαρμογής ήταν τουλάχιστον εξίσου διαδεδομένες με τις ενέργειες διαμαρτυρίας, αν όχι οι πλέον διαδεδομένες.

Δεύτερον, το άρθρο του Στάλιν «Ζαλισμένοι από την επιτυχία», ήταν ένα κλασικό παράδειγμα πηγής που δείχνει πως οι ενέργειες των αξιωματούχων ήταν λανθασμένες και πως οι τελευταίοι είχαν αποκρύψει από τους χωρικούς πληροφορίες προς το συμφέρον τους, ειδικά μάλιστα όταν κάποιοι εξ αυτών προσπάθησαν να αποκρύψουν το ίδιο το άρθρο από χωριά της υπαίθρου. Ο Στάλιν έγραψε το άρθρο στη βάση μυστικών εκθέσεων για ακρότητες και διαμαρτυρίες του κόσμου της υπαίθρου, και στη βάση εκκλήσεων τοπικών αξιωματούχων, όπως ο Πετρόφσκυ (όπως είδαμε επικεφαλής της τοπικής κυβέρνησης της Ουκρανίας) ώστε να ληφθούν μέτρα για να διορθωθεί η κατάσταση. Αυτό σημαίνει πως οι απόψεις των χωρικών και οι ενέργειες τους, ήταν μεταξύ των πηγών για το γράμμα του Στάλιν. Το πολιτμπυρό το δημοσίευσε με την ελπίδα να περιορίσει πιθανών μεγαλύτερες εξεγέρσεις στο μέλλον. Ο Σέργκο Ορντζονίκιτζε, κορυφαίος σοβιετικός αξιωματούχος και συνεργάτης του Στάλιν, έγραφε τέλη Μαρτίου από την Ουκρανία, μετά την καταστολή τριών εξεγέρσεων, πως ο χωρίς το άρθρο του Στάλιν και το διάταγμα της Κεντρικής επιτροπής που ακολούθησε, «θα είχαμε πολύ σοβαρές επιπλοκές στην Ουκρανία. Από τη στιγμή όμως που οι περισσότερες διαμαρτυρίες σημειώθηκαν μετά τη δημοσίευση του άρθρου, είναι δύσκολο να αποφύγει κανείς το συμπέρασμα πως το άρθρο, ακριβώς επειδή απέδιδε την καχυποψία των χωρικών σε σχέση με απόκρυψη στοιχειών, και επειδή εν μέρει βασιζόταν σε δικά τους αιτήματα, έδωσε ώθηση σε πολλές από τις διαμαρτυρίες, με τον ίδιο τρόπο που κινητοποίησε πολλούς στην εγκατάλειψη των κολχόζ. Είναι πιθανό να εικάσει κανείς πως αν δεν είχε δημοσιευτεί, κάποιοι από τους διαμαρτυρόμενους χωρικούς, απλώς θα είχαν έστω και με βαριά καρδιά αποδεχτεί τα κολχόζ.

Τουτέστιν, ενώ οι διαμαρτυρίες του πρώιμου 1930 ήταν άμεσες αντιδράσεις σε βιαιότητες ή/και καταχρήσεις τοπικών αξιωματούχων, ταυτόχρονα αντανακλούσαν ένα παραδοσιακό μοτίβο αντίδρασης σε μια πολιτική που οι αγρότες δεν καταλάβαιναν[…]Αυτό δείχνει πως ενώ οι χωρικοί δεν συμμετείχαν εθελοντικά στα κολχόζ, οι διαμαρτυρίες και οι αποχωρήσεις τους από αυτά, πολλές φορές δεν ήταν αντίδραση στα ίδια τα κολχόζ, όσο στον τρόπο με τον οποίο τα επέβαλαν οι τοπικοί αξιωματούχοι.

Τέλος, τι συνέβη με το 90% και πλέον που δεν διαμαρτυρήθηκε; Κάποιοι δεν αρνήθηκαν την κολλεκτιβοποίηση και μάλιστα την υποστήριξαν. Το Μάρτη του 1929 χωρικοί στο Ριαζάν δήλωσαν σε συνάντηση πως επιθυμούσαν η σοβιετική κυβέρνηση να πάρει όλη τη γη και οι αγρότες να δουλεύουν ως μισθωτοί, μια πρόταση όχι πολύ μακριά από τη μελλοντική εφαρμογή των κολχόζ. Μια αναφορά της OGPU το Νοέμβρη του ’29 αναφέρει έναν μεσαίας οικονομικής επιφάνειας αγρότη στην ίδια περιοχή να αναφέρει τα εξής: Οι ποσοστώσεις είναι σκληρές, αλλά απαραίτητες, δεν μπορούμε να ζούμε πια όπως πριν, είναι αναγκαίο να δημιουργηθούν εργοστάσια και εγκαταστάσεις, και γιάυτό χρειάζονται σιτηρά. Το Γενάρη του ’30 κάποιοι χωρικοί ανέφεραν : «ήρθε ο καιρός να εγκαταλείψουμε τα ατομικά μας αγροκτήματα. Πρέπει να τελειώνουμε με αυτά, και να μπούμε στην κολλεκτιβοποίηση».  Τον ίδιο μήνα ένα άλλο ντοκουμέντο δείχνει εθελοντική  και αυθόρμητη προσχώρηση αρκετών χωρικών σε κολχόζ που σχημάτιζαν με δική τους πρωτοβουλία[…]τα κολχόζ σε κάποιες περιπτώσεις, ειδικά στις έννοιες της συλλογικής χρήσης γης και την αρχή της ισοκατανομής, δεν απείχε και πολύ από παραδοσιακές αντιλήψεις και αξίες χωρικών σε όλη την ΕΣΣΔ. Σε κάθε περίπτωση, τα παραδείγματα αυτά και το γεγονός πως η μεγάλη πλειονότητα δε διαμαρτυρήθηκε για τα κολχόζ, σαφώς καταρρίπτει τη θέση του Graziosi πως τα χωριά «ήταν ενωμένα» ενάντια στην κολλεκτιβοποίηση.

[…]